2025-yilning 1-yanvaridan boshlab O'zbekistonda yangi Mehnat kodeksi kuchga kirdi. Hujjat 20+ yildan beri o'zgarmagan eski kodeksning o'rnini bosadi va zamonaviy mehnat munosabatlarini — masofaviy ish, platforma iqtisodiyoti, fleksibel ish vaqti kabilarni — tartibga soluvchi yangi normalarni o'z ichiga oladi.

"Yangi tahrir — bu nafaqat tartibni soddalashtirish, balki har bir tomon — xodim ham, ish beruvchi ham — uchun aniqlikni ta'minlashga qaratilgan."

1. Ishdan bo'shatish tartibi qisqartirildi

Avvalgi tahriri bo'yicha ish beruvchi xodimni ishdan bo'shatish to'g'risida 2 oy oldin xabardor qilishi shart edi. Yangi tahriri bu muddatni xodim tajribasiga qarab 14 kundan 60 kungacha bo'lgan diapazonda belgilaydi:

  • 1 yilgacha tajriba — 14 kun
  • 1–5 yil — 30 kun
  • 5+ yil — 60 kun

Bu yondashuv — yosh xodimlar uchun ish almashtirishni osonlashtirsa, ko'p yillik mutaxassislarning huquqlarini saqlab qoladi.

2. Masofaviy ish — rasmiy tan olindi

Hujjatda ilk bor "masofaviy mehnat" tushunchasi yuridik jihatdan aniqlandi. Endi tomonlar shartnomada quyidagilarni ko'rsatishi mumkin:

  • Ish joyining geografik chegaralari
  • Ish vaqti rejimi (fix yoki fleksibel)
  • Aloqa kanali va hisobot davriyligi
  • Texnik vositalar va xarajatlarni qoplash tartibi

3. Kompensatsiya stavkalari qayta ko'rib chiqildi

Ishdan bo'shatish kompensatsiyasi avval bir oylik o'rtacha ish haqi miqdorida belgilangan edi. Yangi tahrir bu summani tajriba bo'yicha bosqichli ravishda 1-3 oylik ish haqigacha oshiradi.

3.1 Iqtisodiy sabablar bo'yicha bo'shatish

Tashkilot tugatilishi yoki qisqartirish bo'yicha bo'shatishda kompensatsiya har bir ishlagan yil uchun 0.5 oylik ish haqi miqdorida belgilanadi, lekin 6 oylik ish haqidan ko'p emas.

4. Ta'tilning yangi turlari

Mehnat kodeksiga 3 ta yangi ta'til turi qo'shildi: ota uchun bola tug'ilganda 14 kunlik ta'til, "sabbatical" — 1 yillik ish stajidan keyin 4 oygacha bo'lgan ta'til, hamda ota-onalarni parvarish qilish uchun yiliga 7 kunlik ta'til.

5. Platforma xodimlari

Yetkazib berish, taksi va boshqa platforma xizmatlarida ishlovchilar uchun maxsus bo'lim ajratildi. Ular endi qisman ijtimoiy himoya, kasaba uyushmasiga a'zo bo'lish va majburiy strahovkaga ega.

6. Ish vaqti — fleksibellik

Ish kuni endi 40 soatlik haftalik mehnat me'yoridan oshmasligi sharti bilan har bir kompaniyada erkin belgilanishi mumkin. 4 kunlik ish hafta legal tarzda mumkin.

7. Majburlash mexanizmlari kuchaytirildi

Yangi kodeks Mehnat inspeksiyasiga keng vakolatlarni beradi — onlayn shikoyat, yashirin tekshiruv va bevosita jarima salohiyati. Jarimalar 5 baravargacha oshirildi.

Xulosa

Yangi Mehnat kodeksi — O'zbekistondagi mehnat huquqi tarixidagi eng kompleks islohotlardan biri. Ish beruvchilar uchun maslahat: hozirdan ichki tartib qoidalarini, mehnat shartnomalari shablonlarini va kadrlar bo'limi jarayonlarini yangi normalarga moslashtirib boshlash. Xodimlar uchun esa — o'z huquqlaringizni bilish va kerakli holatlarda mutaxassisga murojaat qilish.

Yordam kerakmi? Yangi Mehnat kodeksi bo'yicha individual maslahat olish uchun mehnat huquqi advokatlari katalogimizdan mutaxassis tanlang.